Coronavirus (COVID19)cu zeidah a si?

Coronavirus cu virus phunkhat asi i zoonotic virus tiin theihmi asi. A sullam cu saram in minung sinah aa thial khomi tinak si.  Family nganpi in phun tampi an si. Coronavirus cu a muisam siangpahrang luchin a lo ruangah Corona tiin an auhnak asi. Corona cu Spanish in crown tinak asi. Coronavirus in mi tampi an rak zawbal cang. (SARS 2003 le MERS 2012). Tu lio a cangmi zawtnak hi 2019 ah hmuhmi virus thar asi ruangah  Covid19 (corona virus dieseas 2019) silole SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome coronavirus 2)  tiin an auhnak a si.

Macintosh HD:Users:marysungsathin:Desktop:1280px-3D_medical_animation_corona_virus.jpg
Macintosh HD:Users:marysungsathin:Desktop:images.jpeg

Zeibantuk caah COVID19 tih  a nung kho?

Covid19 virus a ngahmi hi mi tam deuh cu an zual lo. A hlei in a zual khomi hna cu:

  • Upa kum 65 cung
  • Zawtnak a ngei ciami (immune system a dermi)

– lungtor zawtnak                                  

-cuap zawtnak

– cancer

-thi kai zawtnak

– kuak zumi le thlau luan zong aa tel kho

COVID19 hmelchunnak biapi bik:

– taklin (> 38 °C)

– khuhkhuh

– hrom fah

– thawhchuah iharh

Mah pakhatkhat na ton cun doctor na chawnh lai. Cun inn ah na um lai i na dam hnu a ni hnihnak lawngah rian kal na ngah.

COVID19 khamhnak ah a biapi mi

Covid19 cu virus thar asi caah a damhnak si le i khamhnak ding vaksine tutiang cu a um rih lo. Cucaah nangmah tein na tuah khawhmi cu:

  • ti le sapiat in kut thiang tein ttawl (ca. 40 sec.)
Macintosh HD:Users:marysungsathin:Desktop:89629641_2932240363485462_5882042747929493504_o.png
  • Sapiat le ti a um lonak ah antibac hmanding (ca. 20 sec.)
  • Khuhkhuh le hatheo tikah tissue hman in hlonh colh ding. Hnar le kaa ttha tein tissue in khuh ding.
Macintosh HD:Users:marysungsathin:Desktop:Skjermbilde 2020-03-21 kl. 11.32.24.png
  • Tissue ngeih locun keo tangka khuh ding.
  • Kan mit, hnar le kaa i a ummi mucous membrane le virus a tawn tikah zawtnak a chuak. Mahruang ah tu le tu hmai i tawn lo a biapitnak a si.
  • Na um tti minung dah ti locun 1 meter nak naih deuhin midang he um lo ding.
  • COVID19 a ngeimi he bia i ruah cun 2 meter  nak naih deuh um a ngah lo, a pawngah 15 min. cung um a ngah lo.
  • A herh lo ah leng chuah bak loding (social distansering).

Hjemme-Karantene: Na zaw lo nain na doctor a lunghrin cun hjemme-karantene (ni 14 chung) inn ah na um lai. (eks. ramdang umkal ruangah asi kho)

  • Sianginn kai le rian ttuan ngah lo
  • Khual tlawn ngah lo
  • Mipi hmangmi transport (eks. bus, tlanglawng,vanlawng) cit ngah lo
  • Midang he naihniam um ngah lo
  • Mibu sin kal ngah lo
  • Nangmah lawng mi he ihlatnakah kal (tur) cu ngah 

Hjemme-Isolasjon: Na doctor nih Covid19 na ngei an ti cun  nangmah te lawng khan pakhat ah na um lai. Covid19 an in test cun a phi na hngahchung  nangmah lawng khan khat ah na um lai.

  • Khan pakhat ah nangmah te lawng bak na um lai
  • Inn khat ah na um ttimi pawngkam um ngah lo
  • Nangmah te lawng rawl na ei lai
  • Na um ttimi he tikholhnak towel na hrom kho lo
  • Hi lio can ah na um tti mi lengchuak an ngah lo

Tulio hi khual na tlawng kho maw?

  • Ngandamnak lei he pehtlaih in minung sinah rian tuanmi (helsepersonell) caah ramdang tlawn khap a si, april thla dih tiang.
  • A biapi tuk mi silo cun aho hmanh ramdang tlawn lo ding.
  • Feb. 27 hnu ah ramdang in a rak phanmi poah zawt zong zawt lo zongah ni 14 chung leng chuah ngah lo.
  • Mars 20 hnu cun mah umnak silomi kommunne dangah riah ngah lo. Hytte riah zong a ngah lo, mahbelte na um ttimi pakhat khat nih CoViD19 a ngei cun hytte na riak kho.

Zeitik can ah khawika doctor na chawnh lai?

  • Taklinh le khuhkhuh sicun fastlegekontor na chawn a si. Tlf. nr. cu na umnak kommune website ah zoh khawh a si.
  • Ruahlo piin naa khawn silole na takpum pakhatkhat afah cun legevakt na chawn lai. Tlf. 116117 zeitik caan poah ah chawn khawh si.
  • Thaw chuah khawhlo silole a dang harnak thihding dirhmun a si cun AMK na chawn lai. Tlf. 113. zeitik caan poahah chawn khawh si.
  • CoViD19 kong he pehtlaih in theih na duhmi poah tlf. 815 55 015 ah chawnh khawh a si.

Atang link ah hin nifatin an update. Kommune nih anmah zulhphung te an i ser  tawn caah na umnak kommune side zoh a biapi. Obs. Siizung ah a um cangmi cu an zulhphung tete a dang deuh.

Note: A cung lei capar hi a bikin Norway ram a ummi Laimi phun caah ttialmi a si.

Referanser:

www.helsenorge.no

www.fhi.no

www.regjeringen.no

www.who.int

by Mary Sung